Tác phẩm đại diện của Lưu Hoàn Tố, tổ sư phái Hàn Lương trong Kim-Nguyên tứ đại gia. Sách liên hệ bệnh cơ thập cửu điều của Nội Kinh với học thuyết vận khí, phân hệ thống bệnh thành ngũ vận và lục khí. Chủ trương hỏa nhiệt là gốc nhiều bệnh, thiên về dùng thuốc hàn lương thanh nhiệt.
Ứng dụng: Nền tảng bệnh cơ phái hàn lương; tra cứu vận khí-bệnh cơ và tư duy thanh nhiệt
《素问玄机原病式》二卷，金刘完素（河间）约淳熙间成书。以《素问·至真要大论》病机十九条为纲，重梳为「五运主病」与「六气为病」；补「诸涩枯涸，干劲皴揭，皆属于燥」，成二十条，使风寒暑湿燥火六气完备。核心学说：「六气皆从火化」「阳热怫郁」「亢则害，承乃制」「玄府闭密」。方法是比物立象、类推运气造化，以寒凉开发郁结（石膏、滑石、黄连等）。术语：「五运六气」「怫热」「玄府」「病机」「火热论」。开寒凉派，与张从正、李杲、朱震亨并称金元四大家之首。
⚡ Ứng dụng: Chẩn bệnh theo ngũ vận lục khí và hỏa nhiệt phật uất; dùng hàn lương khai uất, không nhầm chứng nhiệt giả hàn.
🔗 Liên quan: 黄帝内经素问；宣明论方；伤寒直格
刘完素以五运六气与亢害承制原理解病，证明多数病机可归为火热偏亢及其承制失败，而非单纯外感寒邪教条。玄机在于：气之有余便是火，郁亦化火；治疗逻辑应围绕热、郁、承制关系展开。人体病理是宇宙气化定律的缩微证明。
1) 八字火旺、燥土、伤官见官者，优先防火热化、情志化火。2) 流年岁运火太过，饮食起居用寒凉润降策略（在专业指导下）。3) 功法忌硬气硬顶，防‘壮火食气’；以承制思维配水济火。4) 病症与命局同参：症状当‘气之文字’来读。5) 郁火型用疏与清，不用一味补，对应命理先通关后扶弱。
不同于李杲重内伤脾胃、张从正主攻邪、朱丹溪主阴虚相火，河间派把‘火热+运气’推到逻辑中心。其尖锐处在于以一元化气机原理解释多病，力量强也易偏，需与他派对读。