Sáu quyển Đạo hóa–Thuật hóa–Đức hóa–Nhân hóa–Thực hóa–Kiểm hóa (110 chương). Lấy “hư–thần–khí–hình” luận biến hóa vũ trụ và trị quốc; phê nặng bóc lột, đề cao tiết kiệm–quân thực. Tác phẩm triết học Đạo giáo then chốt đời Ngũ đại (cũng có bản trong Tục tạng).
Ứng dụng: Đọc triết Đạo giáo/trị thế; đối chiếu với Lão–Trang và tư tưởng kiểm ước.
Đạo triết Ngũ Đại của Đàm Khiêu (tự Cảnh Thăng), sáu quyển: Đạo Hóa, Thuật Hóa, Đức Hóa, Nhân Hóa, Thực Hóa, Kiệm Hóa (110 chương). Cốt tủy “hóa”: đạo chi ủy — hư hóa thần, thần hóa khí, khí hóa hình (tắc tắc); đạo chi dụng — hình hóa khí, khí hóa thần, thần hóa hư (thông). Tu đạo: “vong hình dĩ dưỡng khí, vong khí dĩ dưỡng thần, vong thần dĩ dưỡng hư, hư thực tương thông, thị vị đại thông”. Xã hội: thực vi ngũ thường chi bản; “năng quân kỳ thực giả, thiên hạ khả dĩ trị”; kiệm hóa, phản đối quan lại cướp dân. Thuật ngữ: hư, thần, khí, hình; vạn vật nhất vật, vạn thần nhất thần; thái hòa chi hóa.
⚡ Ứng dụng: Vừa dùng làm triết học tu dưỡng (quy hư dưỡng thần), vừa dùng làm chính trị đạo gia (kiệm thực, quân thực, đức hóa) trong loạn thế.
🔗 Liên quan: 道德經；莊子；無能子
Hóa Thư chứng minh vạn vật cùng một lý «hóa»: hình hóa khí, khí hóa thần, đạo–chính–thuật đều là tầng hóa. Ai nắm mạch hóa thì trị thân–trị quốc cùng một nguyên lý; ai chấp cứng một hình sẽ mất đạo.
1) Đọc đại vận như «hóa cục» (hành này hóa hành kia); 2) Không giữ dụng thần chết khi cục đã hóa; 3) Luyện tinh–khí–thần theo chiều hóa, không ép ngược ồ ạt; 4) Gặp xung hợp, tìm hướng hóa giải chứ không chỉ khắc; 5) Quan sát xã hội–thân thể cùng một mẫu hóa.
Khác Lão Trang thuần siêu việt, Hóa Thư gắn đạo với chính trị–xã hội–thuật số. Khác đan kinh hẹp trong thân, nó mở «hóa» ra vạn域. Vì thế là cầu triết học cho mệnh lý biến cục.